Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy" (IV edycja)

Postgraduate Studies „Polish Sign Language" (4th edition)

Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego * 2014-2016

Kierownik: prof. dr hab. Marek Świdziński

Kontakt elektroniczny:

 

Wstęp

Po trzech edycjach Studiów Podyplomowych PJM (I: 2008-2010; II: 2010-2012; III: 2013-2014) uruchamiamy edycję czwartą.  Potrzeby edukacji niesłyszących w Polsce wymuszają organizację nowoczesnego systemu kształcenia nauczycieli w zakresie Polskiego Języka Migowego, różną od XIX-wiecznej praktyki polskiej surdopedagogiki. Kadra dydaktyczna szkół dla niesłyszących często nie zna rodzimego języka populacji Głuchych w Polsce. Nauczyciele posługują się przeważnie miganą odmianą polszczyzny – Systemem Językowo-Migo­wym, co jest absolutnie niewystarczające: właściwym językiem populacji Głuchych jest Polski Język Migowy (PJM). Ważną potrzebą jest też wykształcenie tłumaczy PJM. Rodzimi użytkownicy PJM, Głusi lub tzw. CODA, czyli słyszący z rodziny niesłyszącej, choć PJM znają, nie są przygotowani zawodowo do pracy tłumacza.

Studiów uniwersyteckich z zakresu PJM, stacjonarnych lub zaocznych, w Polsce dotychczas nie powołano. Uchwalona przez Sejm 19.08.2011 „Ustawa o języku migowym i innych środkach komunikowania się", która weszła w życie 1.04.2012, wzmacnia potrzebę rozwijania stu­diów podyplomowych kształcących kadrę specjalistów i praktyków. Nauczyciele szkół dla niesłyszących i tłumacze języka migowego muszą mieć przygotowanie językoznawcze do pracy z ję­zykiem obcym. Język polski, którego uczą lub na który tłumaczą, jest dla Głuchego językiem obcym. Studia nasze wychodzą naprzeciw oczekiwaniom osób pracujących z Głuchymi, zarówno słyszących jak głuchych.

Studia nasze nie są kursem PJM, choć w programie zaplanowano 50 godzin zaawansowanego lektoratu prowadzonego przez rodzimych użytkowników PJM – Głuchych instruktorów. Doświadczenia poprzednich edycji pokazują, że lektorat PJM bywa źródłem problemów dla studentów, tym bardziej że nie zaczyna się od poziomu zerowego. Studia mają charakter akademicki, nie zawodowy: to filologia, nie szkoła językowa. Wprowadzamy słuchaczy w świat nowej dyscypliny naukowej – lingwistyki migowej.

Wykłady i większa część ćwiczeń prowadzone są w języku polskim. Wszystkie dostają symultaniczne tłumaczenie na PJM. Analogicznie wykłady w PJM tłumaczy się na polski foniczny.


Informacje ogólne

 

Nazwa studium: Studia Podyplomowe „Polski Język Migowy" Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Podstawy prawne: Art. 32 Ustawy o Szkolnictwie Wyższym, nowelizacja Prawa o Szkolnictwie Wyższym z 18.03.2011.

Organizator: Instytut Języka Polskiego.

 

Kandydaci:

Absolwenci studiów magisterskich lub licencjackich różnych kierunków, którzy znają bądź Polski Język Migowy (PJM) jako rodzimy (Głusi) lub jako obcy (słyszący), bądź System Języ­kowo-Migowy (SJM).

 

Cele i zadania:

(1)   Przygotowanie teoretyczne i praktyczne do wykonywania zawodu lektora PJM lub zawodu tłumacza PJM. Student deklaruje na początku, czy zainteresowany jest dyplomem ogólnym, bez specjalizacji (O), czy dyplomem ogólnym ze specjalizacją lektorską (L), czy też dyplomem ogólnym ze specjalizacją translatorską (T).

(2)   Rozszerzanie wiedzy na temat słownictwa i gramatyki PJM.

(3)   Rozwijanie umiejętności praktycznych w zakresie komunikacji niesłyszących.

 

Obszary kształcenia:

(1)   Nauki humanistyczne.

(2)   Nauki społeczne.

 

Język wykładowy:

Polski, PJM – z tłumaczeniem symultanicznym w obie strony.

 

Tryb studiów:

Zaoczny (sesje sobotnio-niedzielne).

 

Czas trwania:

Trzy semestry: około 360 godzin.

 

Efekty kształcenia:

(1)   Wiedza: opis strukturalny języków naturalnych, podstawy gramatyki i słownictwa PJM, teoria nauczania języków obcych, teoria translatoryki.

(2)   Umiejętności: podstawy zawodu lektora PJM lub tłumacza PJM-polskiego i odwrotnie, biegłość w zakresie PJM.

(3)   Kompetencje społeczne: filozofia dwujęzyczności w edukacji Głuchych.

 

Formy weryfikacji efektów kształcenia:

(1)   9 egzaminów teoretycznych lub praktycznych, 2 zaliczenia.

(2)   Formy weryfikacji: praca domowa zaliczająca przedmiot, testy egzaminacyjne, zadania praktyczne.

(3)   Egzamin dyplomowy:

(a)     Część teoretyczna (pytanie ogólne i pytanie spoza specjalizacji, czyli lektorskie dla T, translatorskie dla L lub dwa pytania dla O).

(b)     Część praktyczna (zadanie lektorskie lub translatorskie).

(c)     Ocena na dyplomie: średnia z ocen części teoretycznej i praktycznej oraz typ dyplomu.

 

Forma udokumentowania efektów kształcenia:

(1) Karta słuchacza (w posiadaniu studenta): wyniki zaliczeń i egzaminów.

(2) Dyplom ukończenia Studiów Podyplomowych:

(a)     Dyplom ogólny (O) otrzymuje student, który deklarował ten typ dyplomu.

(b)     Dyplom ogólny ze specjalizacją lektorską (L) lub translatorską (T) otrzymuje student, który zdał odpowiednią część praktyczną egzaminu dyplomowego; jeśli jej nie zdał, otrzymuje dyplom O.

 

Limit przyjęć:

Do 50 osób.

 

Koszt uczestnictwa:

7200 PLN za trzy semestry.

 

Rekrutacja:

Nie ma: zgłoszenia do wyczerpania limitu miejsc.

 

Wymagane dokumenty:

Odpis dyplomu ukończenia studiów wyższych (magisterskich lub licencjackich).

Kwestionariusz osobowy, podanie o przyjęcie na studia, CV, zobowiązanie do ponoszenia odpłatności za studia (formularz w załączniku).

Kopia dowodu osobistego.

 

Zasady dotyczące opłat:

Uczestnictwo w zajęciach Studium możliwe jest po wpłaceniu należności na konto Instytutu Języka Polskiego.

Opłata za semestr wynosi 2400 PLN.

Opłaty semestralne należy wnosić w ciągu pierwszego miesiąca semestru.

 

Informacje dodatkowe dotyczące rekrutacji i opłat:

Podania o przyjęcie na Studium należy składać w Instytucie Języka Polskiego UW do 31.08.2014: osobiście, przesyłką poleconą lub faksem: tel./faks (+48 22) 55 21 021.

Przewidywany termin rozpoczęcia zajęć: II połowa września 2014.

 

Program zajęć:

11 bloków tematycznych (A – K) w wymiarze od 6 do 50 godzin.


 

Bloki tematyczne

 

 

 

Przedmiot

 

Wykładowca

 

W

 

Ćw

 

Zal

 

ECTS

A

Wiedza o języku

Marek Świdziński

30

0

P

6

B

Nauczanie języka polskiego jako obcego

Paweł Rutkowski, Piotr Mostowski, Danuta Mikulska

10

30

E

6

C

Psycholingwistyka rozwojowa

Małgorzata Czajkowska-Kisil

10

0

E

2

D

Opis gramatyczny i leksykalny PJM

Małgorzata Czajkowska-Kisil

26

40

E

10

E

Dydaktyka PJM

Joanna Łacheta

10

20

E

6

F

Warsztat tłumacza PJM

Aleksandra Kalata-Zawłocka

20

50

E

10

G

Historia i kultura Głuchych

Agnieszka Laskowska-Klimczewska

10

0

E

2

H

Badania nad językami migowymi na świecie

Paweł Rutkowski, Joanna Filipczak

6

20

E

4

J

Pomoce audiowizualne – przygotowanie i wykorzystanie

Bartosz Marganiec

6

10

Z.

2

K

PJM – lektorat uzupełniający

Joanna Łacheta, Marcin Daszkiewicz

0

50

E

10

 

    RAZEM

 

134

220

 

62

 

 

 

Wykładowcy:

Prof. dr hab. Marek Świdziński, Instytut Języka Polskiego UW

Lingwista formalny, językoznawca ogólny, polonista. Autor podręcznika akademickiego składni polskiej (2011, wyd. Va, z Zygmuntem Salonim), gramatyki formalnej polszczyzny (1992). Redaktor tomu „Studia nad kompetencją językową i komunikacją niesłyszących", Warszawa 2003 (z Tadeuszem Gałkowskim).

Dr Paweł Rutkowski, Katedra Językoznawstwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki UW

Lingwista formalny, polonista i anglista, lingwista migowy. Autor wielu prac z zakresu generatywizmu. Twórca teorii frazy nominalnej w języku polskim w aparacie GB. Autor studiów z opisu gramatycznego PJM. Kierownik Pracowni Lingwistyki Migowej UW (od 2010).

Dr Danuta Mikulska, KOKO S C

Polonistka, glottodydaktyk. Pionierka lektoratu PJM na Wydziale Polonistyki UW. Autorka pierwszego opisu elementów niemanualnych w PJM. Twórca Bobomigów, polskiej wersji projektu Sign2Baby komunikacji migowej z niemowlęciem słyszącym w okresie prelingwalnym. Autorka rozprawy doktorskiej o komunikacji wizualno-przestrzennej ze słyszącym niemowlęciem.

Mgr Małgorzata Czajkowska-Kisil, Instytut Głuchoniemych

Surdopedagog, nauczyciel szkoły dla niesłyszących, lingwista migowy. CODA. Inicjatorka badań nad opisem gramatycznym i słownikowym PJM (od 1994). Ekspert w dziedzinie edukacji Głuchych. Twórca pierwszego w historii lektoratu uniwersyteckiego PJM. Współzałożyciel Instytutu Polskiego Języka Migowego. Współautor programu Studiów Podyplomowych „PJM". Tłumacz i lektor PJM na UW. Czeka na obronę rozprawy doktorskiej.

Mgr Marcin Daszkiewicz

Lektor Polskiego Języka Migowego na UW, członek zespołu Pracowni Lingwistyki Migowej. Niesłyszący. Działacz w Fundacji Promocji Kultury Głuchych KOKON ds. organizacji festiwali i konferencji związanych ze społecznością Głuchych.

Mgr Joanna Filipczak, doktorantka w Katedrze Lingwistyki Formalnej

Lingwistka, członek zespołu Pracowni Lingwistyki Migowej. Zajmuje się strukturą informacyjną języków migowych oraz narzędziami transkrypcji tekstów migowych. Interesuje się również fonologią migową. Jest zaangażowana w Olimpiadę Lingwistyki Matematycznej oraz Stowarzyszenie Lingwistyki Rekreacyjnej.  Jej dodatkowe zainteresowania to historia pisma,  języki zagrożone i etnolingwistyka.

Mgr Aleksandra Kalata-Zawłocka, Instytut Lingwistyki Stosowanej UW

Lingwista, glottodydaktyk, tłumacz języka angielskiego, lingwista migowy. Prezes Stowarzyszenia Tłumaczy Polskiego Języka Migowego. Współautor programu Studiów Podyplomowych „PJM". Teoretyk translatoryki migowej i porównawczej (języków migowych i fonicznych).

Mgr Agnieszka Laskowska-Klimczewska, Instytut Głuchoniemych

Surdopedagog, nauczyciel szkoły dla niesłyszących, lingwista migowy. CODA. Lektor PJM na UW. Ekspert problematyki CODA. Tłumacz symultaniczny PJM.

Mgr Joanna Łacheta, Instytut Głuchoniemych, doktorantka Katedry Językoznaw­stwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki UW

Surdopedagog, nauczyciel szkoły dla niesłyszących, lingwista migowy. Niesłysząca. Wice­prezes Fundacji Promocji Kultury Głuchych KOKON, Współtwórca programu lektoratu boloń­skiego PJM (od 2009). Lektor PJM i trener lektorów PJM. Organizatorka wielu konfe­rencji i imprez kulturalno-artystycznych dla Głuchych.

Mgr Piotr Mostowski, doktorant Instytutu Języka Polskiego UW

Polonista, glottodydaktyk, lingwista migowy. Zajmuje się budową i obsługą korpusu PJM. Specjalista od spraw informatycznych. Interesuje się edukacją dwujęzyczną Głuchych,  nauczaniem polszczyzny jako języka obcego, klasyfikatorami w PJM, neurolingwistyką migową.

Bartosz Marganiec, Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki UW

Matematyk, informatyk, lingwista migowy. Niesłyszący. Prezes Fundacji Promocji Kultury Głuchych. Organizator festiwali i konferencji związanych ze środowiskiem Głuchych. Zajmuje się stroną internetową Pracowni Lingwistyki Migowej. Lektor PJM.

 

Zakresy tematyczne bloków:

 

Blok A  Wiedza o języku

Prof. dr hab. Marek Świdziński

Celem wykładu jest wprowadzenie w problematykę lingwistyki. Przedmiotem będzie aparat pojęciowy współczesnego językoznawstwa strukturalnego. Słuchacz otrzyma narzędzia badawcze zdyscyplinowanego opisu gramatycznego i słownikowego tekstu, zwłaszcza – narzędzia analizy. Przedstawi się mu również wizję pełnego opisu języka naturalnego. Student otrzyma szkic klasyfikacji typologicznej języków świata. Wykład jest wstępem teoretycznym do cyklu przedmiotów językoznawczych.

 

Blok B  Nauczanie języka polskiego jako obcego

Dr Paweł Rutkowski, dr Danuta Mikulska, mgr Piotr Mostowski

Celem przedmiotu jest przygotowanie słuchaczy do wykładu gramatyki i słownictwa języka polskiego dla potrzeb Głuchych. Omówi się eksperymenty z lektoratem polszczyny pisanej. Przedstawione będą własności gramatyczne polszczyzny nie podzielane przez języki wizualno-przestrzenne oraz techniki uczenia takich cech. Pokaże się zastosowanie komunikacji migowej ze słyszącym niemowlęciem (Sign2Baby) jako narzędzia stymulacji rozwoju polszczyzny fonicznej.

 

Blok C  Psycholingwistyka rozwojowa 

Mgr Małgorzata Czajkowska-Kisil

Celem przedmiotu jest wprowadzenie słuchaczy w problematykę zachowań komunikacyjnych i językowych człowieka. Słuchacz dowie się, na czym polega zdolność istoty ludzkiej do po­sługiwania się językiem (kompetencja językowa i komunikacyjna) i jak jest ona uwarunko­wana biologicznie, społecznie i kulturowo. Słuchacze poznają przede wszystkim mechanizmy nabywania pierwszego języka przez dziecko i, po drugie, przyswajania języka nierodzimego – także przez dorosłych. Podjęte będą zagadnienia rozwoju językowego i poznawczego dziecka głuchego w różnych warunkach stymulacji językowej. Prezentowana będzie problematyka nauczania dwujęzycznego dziecka głuchego w aspekcie zewnętrznolingwistycznym.

 

Blok D  Opis gramatyczny i leksykalny PJM

Mgr Małgorzata Czajkowska-Kisil

Celem przedmiotu jest przedstawienie opisu gramatycznego i leksykalnego Polskiego Języka Migowego. Punktem wyjścia będzie analiza mechanizmów wyrażania znaczeń przez tekst migowy (problem ikoniczności reprezentacji). Student dowie się, jak zbudowany jest tekst PJM, jak się go analizuje, jak produkuje. Pozna terminologię lingwistyki wizualno-prze­strzennej (migowej). Otrzyma narzędzia opisu pojedynczych znaków PJM (fonologia), inter­pretacji różnic kształtu znaków (morfologia) i mechanizmów budowy wyrażeń (składnia). Przedstawi się w sposób systematyczny różnice między tekstem PJM a tekstem polskim i, w konsekwencji, między językami wizualno-przestrzennymi a fonicznymi. Przy okazji wprowadzone będą podstawy notacji SW (SignWriting).

 

Blok E  Dydaktyka PJM  

Mgr Joanna Łacheta

Celem przedmiotu jest zapoznanie słuchaczy z metodyką nauczania PJM jako języka pierwszego dla dzieci niesłyszących, które będą go w szkole rozwi­jać, i jako języka obcego dla dzieci niesłyszących nie mających żadnego języka oraz dla sły­szących (dorosłych). Omawiane będą sposoby prowadzenia zajęć z PJM jako przedmiotu na­uczania dla dzieci głuchych. Przedstawiony będzie w wersji próbnej pionierski w Polsce pro­gram nauczania tego przedmiotu na poziomie szkoły podstawowej, gimnazjum i liceum. Pre­zentowane będą różne formy zajęć i ćwiczeń lingwistycznych stosowanych w nauczaniu do­rosłych, dla których PJM jest językiem obcym.

 

Blok F  Warsztat tłumacza PJM

Mgr Aleksandra Kalata-Zawłocka

Celem przedmiotu jest wprowadzenie studentów w problematykę teoretyczną i praktyczną  translatoryki. Szczególne znaczenie będzie miało kształtowanie umiejętności przekładu tekstu wizualno-przestrzennego na foniczny i na odwrót. Uwzględniona będzie specyfika komunikacji pomiędzy uczestnikami tłumaczonego dialogu oraz roli tłumacza w procesie tłumaczenia języka migowego. Podjęte będą zagadnienia szczegółowe związane z przekładem, takie jak analiza dyskursu, modele procesu tłumaczenia i roli tłumacza, rodzaje i środowiska tłumaczenia, kultura, etyka zawodowa i profesjonalizm tłumacza. W ramach przedmiotu podejmie się problem tłumaczenia z języka polskiego na PJM przez Głuchych tłumaczy.

 

 Blok G  Historia i kultura Głuchych

Mgr Agnieszka Laskowska-Klimczewska

Celem przedmiotu jest zapoznanie słuchaczy z historią powstania diaspory głuchych w Polsce, jej rozwojem, jej ograniczeniami, jej osiągnięciami na rzecz środowiska Głuchych. Studenci dowiedzą się o funkcjach kulturotwórczych i rehabilitacyjnych tego środowiska. Pokaże się ważne procesy socjologiczne odpowiadające przemianom politycznym, społecz­nym i kulturowym społeczności Głuchych. Studenci poinformowani będą o organizacji i praktyce edukacji Głuchych, o polityce społecznej wobec tego środowiska, a także o stanie prawa w tym zakresie.

 

Blok H  Badania nad językami migowymi na świecie

Dr Paweł Rutkowski, Mgr Joanna Filipczak

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z aktualnym stanem badań nad językami wizualno-przestrzennymi na świecie. Przedstawione zostaną metody stosowane we współczesnej lingwistyce migowej (m.in. generatywne, kognitywne, korpusowe), a także najważniejsze obszary badań (takie jak składnia, morfologia, fonologia, semantyka, dialektologia). Studenci poinformowani będą o szczególnie istotnych projektach naukowych realizowanych w ostatnich latach przez zespoły lingwistyki migowej z całego świata (w szczególności z Europy i Ameryki). Wykład przedstawiać będzie również doświadczenia i plany Pracowni Lingwistyki Migowej UW, której zespół uczestniczy w licznych międzynarodowych projektach badawczych.

 

Blok J  Pomoce audiowizualne – przygotowanie i wykorzystanie

Bartosz Marganiec

Celem przedmiotu jest zapoznanie słuchaczy z technikami multimedialnymi (audiowizual­nymi), które powinny być standardowo wykorzystywane w pracy dydaktycznej. Pomoce techniczne w rodzaju kamer cyfrowych i odtwarzaczy multimedialnych pozwalają włączyć do dydaktyki klipy i filmy zapisywane i przetwarzanych cyfrowo, a często dostępne w internecie. Jest to niezbędne w dydaktyce PJM dla utrwalania wzorców językowych tekstu migowego, który jest ulotny, a także do prowadzenia ćwiczeń laboratoryjnych i przygotowania prac do­mowych.

 

Blok K  PJM – lektorat uzupełniający

Mgr Joanna Łacheta, Mgr Marcin Daszkiewicz

Celem przedmiotu jest doskonalenie umiejętności słuchaczy posługiwania się językiem mi­gowym, rozwijanie słownika oraz sprawności w zakresie komunikacji czynnej i biernej. Przewidujemy – w części zajęć – osobny tok dla Głuchych i słyszących.